Delicious facebook RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 95106
تعداد بازدید : 2220

آشنایی با آیین هندو

آشنایی با سنسکریت

در نوشتار زیر معرفی کوتاه اما گویایی در باره زبان سنسکریت به شما ارائه می دهیم. این کوتاه نوشته دارای یک جدول برای شیوه آوانویسی کلمات و حروف سنسکریت نیز هست.

آشنایی با سنسکریت

علی موحدیان عطار

سنسکریت زبان کلاسیک هند و زبان علمی مقدس هندوان، بوداییان، و جینه ها، و یکی از زبان های مهم هند و ایرانی، از شعب زبان های هند و اروپایی است.[1] بنابراین، زبان سنسکریت با زبان اوستا خویشاوندی نزدیک دارد.[2] شکل جدیدی از سنسکریت همچنان یکی از 22 زبان رسمی هند امروزی است.

کلمة سنسکریت به معنای «مهذب» یا پالوده، «تخصیص داده شده،» و «مقدس» است. این زبان همواره از جایگاه والایی در هند برخوردار بوده و عموماً برای نوشتن و خواندن متون مقدس و گفت وگوهای دینی مورد استفاده قرار می گرفته است. سنسکریت وده ای، یعنی شکل پیش کلاسیک این زبان، زبان نوشتن متون وده ای در هزارة دوم پیش از میلاد بوده است.

امروزه زبان سنسکریت از زبان های مورد استفادة روزمره نیست و جز برای مقاصد دینی به کار نمی رود. البته تلاش هایی برای این صورت گرفته که دوباره سنسکریت را به صورت زبانی با کاربرد روزانه در دهکده ای به نام متور Mattur، نزدیک شیمُگا  Shimoga در ایالت کَرنتَکه Karnataka درآورند.

از اواخر قرن نوزدهم میلادی، سنسکریت را عموماً با الفبای دِوه ناگَری (شهر خدایان) می نویسند. اما، بجز با خط گورموکهی Gurmukhi و تامیلی Tamil، سنسسکریت را با همة دیگر الفباهای رایج در هند، مانند تاهی Thai، تبتی و حتی لاتین نیز می نویسند. در عین حال، الفبای گرنتْهه Grantha، شَرْده Sharda، و سیدهَم Siddham را فقط برای نوشتن سنسکریت به کار می برند.

از 1912 برای آوانویسی لاتین کلمات سنسکریت، روش استانداردی به نام IAST بیش از هر شیوة دیگری مورد کاربرد بوده است. اما برای فارسی نویسی این زبان هنوز روش پذیرفته شده ای در کار نیست و از این بابت، آثار مربوط به این حوزة زبانی دچار ناهماهنگی و اشکالات فراوانی است.[3]

زبان سنسکریت دارای 46 حرف است، که از این تعداد 12 حرف صدادار و 34 حرف بی صدایند. اما در نمایش حروف الفبای سنسکریت گاهی حروف ترکیبی زیادی را نیز درج می کنند، که تعداد آنها متعین نیست. حروف سنسکریت، همگی بر روی یک کرسی، که از بالا مانند سقفی ردیف می شود، نوشته می شوند. هر حرف سنسکریت، همچون در دیگر زبان ها، دارای صدایی و نامی است. نام حروف سنسکریت، از ترکیب صدای آن با پسوند «کاره» ساخته می شود؛ مانند اَ، اَکاره، آ، آکاره، تَ، تکاره و ...

 همة حروف سنسکریت در حالت عادی مفتوح ادا می شوند، مگر آنکه با علامتی ساکن، مضموم، و یا مکسور گردند. در این زبان چهار نوع نَ، دو نوع شَ، و دو نوع تَ، دو نوع دَ، وجود دارد. در عین حال، حروف بی صدا (صامت ها) در این الفبا هرکدام به دو شکل، با های تنفسی و بدون های تنفسی، یافت می شوند؛ مانند: گَ گهـَ، کَ کهـَ، بَ بهـَ و ...

 

 

 

 

 

آوانویسی الفبای سنسکریت

شيوه نامة آوانويسي حروف و كلمات سنسكريت

حروف و صداها

نمونه ها و مثال ها

ملاحظات و توضيحات

سنسكريت

رومي

فارسي

    شبيه به

    رومي نويسي

  فارسي نويسي

از اعراب در حدّ ضرورت استفاده مي كنيم

v

a

َ ، ه

دست

Dvaita

دْوَيته

اگر صداي «v» در آخر كلمه يا آخر هر بخش از كلمه هاي مركب باشد، آن را «ه» مي نويسيم امّا «ه» نمي خوانيم

vk

ā

ا

داس

Vyās

وياس

 

b

i

ي

تيك

Agni

اَگني

bZ

ī

ي

ديگ

Sīta

سي تا

اي كشيده را در وسط كلمه با ياي آخر نمايش مي دهيم امّا در نوشتن با بقية كلمه فاصله نمي اندازيم

m

u

او، و

دوخت

Uttra

اوتّره

با –ُ فرق دارد، امّا زياد هم كشيده نيست

> 

ū

او، و

بوق

Sūtra

سوتره

اگر در آغاز كلمه بيايد او نوشته مي شود. كمي كشيده تر از مورد بالا

 

 

رْ

-

Rgveda

رْگ وده

صدايي كه هنگام تلفظ راي ساكن اگر در ابتداي كلمه قرار گيرد مي شنويم (راء+ ياي خفيف)

 

ري

سريش

 

 

كمي كشيده تر از مورد بالا

,

e

جِرم

Vedānta

وِدانْته

 

,s

ai

اَي

 

Vaiśya

وَيشيه

Vks

o

دُم

Yoga

يُگه

vkS

au

اَو

-

 

 

در فارسي نداريم، امّا در عربي درست مانند اَو (عين يا) تلفّظ مي شود

y

l

ل

-

 

 

قدري با لام در فارسي متفاوت است

d

ka

كَ

كشك

Karma

كَرْمَه

از اين جا به بعد حروف سنسكريت است كه همگي به خودي خود مفتوح (همراه با –َ ) مي باشد

[k

kha

كْھ

كهير

Sānkhya

سانْكْهيه

آواي ھ پس از ك، صرفاً يك حركت تنفسي است و به وضوح شنيده نمي شود

x

ga

گَ

گَرم

Garudi

گَرودي

 

?k

gha

گْھ

-

Sangha

سنْگْهه

به ياد داشته باشيم، حرف پيش از هاي تنفسي هميشه ساكن است

p

c

چَ

چَرم

Caitanya

چَيْتَنيه

در رومي نويسي آواي نبايد از Ch استفاده كرد، زيرا Ch براي آواي بعدي به كار مي رود

N

ch

چْھ

-

Chandas

چْهَنْدَس

 

t

ja

جَ

جَشن

Jaimini

جَيْميني

jha

جْھ

جهنّم

Jhan

جْهُن

توجه داريم كه در فارسي و عربي حرفي كه در اوّل كلمه ساكن باشد نداريم. بنا بر اين جهنّم نمونة دقيقي نيست

V

ða

تَ

تَشت

ðagara

تَگَره

اين ت يك واك زباني است. در سنسكريت يك «ت» ي دنداني هم هست، كه ما هر دو را «ت» آوانويسي مي كنيم

B

ðha

تَھ

تهران

arðha

اَرْتْهه

در سنسكريت هرگاه آواهايي را كه ذاتاً مفتوح است بخواهند ساكن كنند با علامتي اضافه اين كار را مي كنند

M

¼a

دَ

دروغ

¼angara

دَنگَره

شبيه دال در دروغ تلفظ مي شود با اين تاوت كه سر زبان كمي به بالا متمايل است

¼ha

دْھ

دهاتي

¼hāla

دْهاله

درست شبيه به تلفظ ھ در دهاتي، به شرط آن كه كسرة دال و آواي ھ را خيلي آشكار نكنيم

i

pa

پَ

پرنده

Pkti

پكتي

 

Q

pha

پْھ

پهلو

Phala

پْهَله

به شرط آن كه در مثال پهلو فتحه پ را بيشتر ببريم روي ھ و پ را تا جاي ممكن ساكن كنيم

c

ba

بَ

بلا

Bandi

بَندي

 

Hk

bha

بْھ

بهانه

Bhakti

بْهَكتي

به شرط آن كه در مثال بهانه فتحة ب را بيشتر ببريم روي ھ و ب را تا جاي ممكن ساكن كنيم

;

ya

ي

يخ

Yaj

يج

 

j

ra

رَ

رَخت

Ramsu

رَمْسو

y  G

la

لَ

لَنگ

Laka

لَكه

o

va

وَ

وزيدن

Vakrī

وَكْري

'k

aś

ش

شش

ivaś

شيوه

شينِ تيز كه گاهي به آواي سين نزديك مي شود، بنا بر يان با يك سين كوچك بالاي آن متمايز مي شود

"k

î

شَ

شُش

Viînu

ويشنو

 

l

sa

سَ

سنگ

Samsāra

سَمْساره

g

ha

ھ

 همسايه

harijan

هريجن

اين ھ در تلفظ كاملاً آشكار مي شود، حتي وقتي آخر كلمه بيايد

|

na

ن

ننگ،بانك

 

 

نون نرم كامي، مانند آواي نون دوّم در مثال ننگ (همان نون غنّه)

\

na

ن

پنج، پنس

 

 

نون كامي

.k

na

ن

پند، رانت

 

 

نون برگشته، همان طور كه غالباً پاكستاني ها و هندي ها نون را ادا مي كنند

u

na

نَ

نخ

 

 

نون معمولي

e

ma

مَ

 

 

 

 

%

a

هـَ

 

 

 

اين همان «g» (a) است كه در تركيب با حروف ديگر (در كلمه) به اين صورت نوشته مي شود

-

m

مـَ

 

 

 

 

Z

m

مـَ

 

 

 

{k

kśa

كْش

كشش

Kśatrya

كْشَتريه

به شرط آن كه در مثال كشش كاف را تا جاي ممكن ساكن كنيم

K

jna

جْنَ

جناب

Jnāna

جْنانه

به شرط آن كه در مثال جناب جيم را تا جاي ممكن ساكن كنيم

 

 

 دو نمونه از نوشته هاایی به خط دوه ناگری






 


[1] . پس از آنکه آریاییان بر داساهای ساکن هند پیروز شدند، قسمت های برجسته تمدن آنان را اخذ کردند و تا حدودی تحت تأثیر تمدن آنان قرار گرفتند. پیروزی بر داساها آریاییان را جسور کرد به طوری که به کشورگشایی و توسعة مرزوبوم خود پرداختند. فرهنگ و تمدن آنان که متکی بر اساطیر بود، منشأ جنبش جدیدی در منظقه شد. شرح این وقایع به وضوح در منترهای وده ضبط شده است . وده ها علاوه بر اینکه مدخل همه علوم به شمار می آیند یادداشت های روزانة ملتی بزرگ نیز هستند. که در آن طبقة اشراف از ابراز هیچ گونه کینه نسبت به بردگان فروگذار نکرده اند.

 همزمان با استقرار آریاییان در سرزمین هفت رودخانه، این قوم به جمع آوری منتره ها و سرودهایی که تا آن زمان به صورت آثار پراکنده بود اقدام کرد و از آنها مجموعه ای فراهم آورد. تاریخ تصنیف منتره ها بسیار قدیم است، ولی، به احتمال، جمع آوری آن هنگامی شروع شد که دیدند علوم آنان رو به نابودی است و خطر فراموشی این گنجینه را مورد تهدید قرارداده است . ترتیب و تقسیم منترها بر طبق اصول علمی انجام گرفت و تمام کتاب به چهار سَمهیتا یا «مجموعه» به شرح زیر تقسیم شده است :1- ریگ وده 2- یجور وده 3-  سامه وده 4- آتْهَروه وده  .به طور تقریب می توان گفت که جمع آوری وده بایستی در حدود 3000 سال قبل از میلاد تمام شده باشد. از شواهدی که در وده ها یافت می شود برمی آید که گروهی نسبت به موجودیت ارباب انواع و برتری آنها نسبت به بشر به شک و تردید دچار شده بودند؛ در این اثنا بعضی از افراد طبقة ممتاز نیز دست از قربانی و اجرای مراسم دینی برداشته ، تنها و دور از مردم در جنگل ها به تفکر و تأمل پرداختند. اینان پیش قدمان مکتب آزادی فکر و حقیقت جویی بودند که نمی خواستند خود را در قید و اشکال و شعارهای سنتی نگاه دارند. اینان با اشتیاق تمام می خواستند بدانند بشر از کجا می آید و به کجا می رود؟ منظور از پیدایش او چه بوده؟ پس از مرگ سرنوشتش چه خواهد بود؟ چه کسی بر جهان حکومت می کند؟ یا چه چیز است که زندگی می بخشد و دوباره پس می گیرد؟

این مردم سرگرم مباحث و مطالبی فلسفی شدند که امروزه آنها را اوپه نیشَد می نامیم . اوپه نیشَدها گوهرهای اندیشة و عرفان بشری می باشند و سهم بسیار مهمی در تکامل تدریجی فکر بشر دارند. اینها گنجینه های تفکرات عالی قدیمند که با مشاهدات عارفانه ساخته شده اند. پادشاهان، جنگجویان ، دانشمندان و حتی زنان نیز در این بحث ها شرکت می کردند. تعداد اوپه نیشَدها بسیار است ، ولی 12 عدد بسیارقدیمی هستند و 13 عدد آن متعلق به اندکی بعدتر. به مرور زمان تعداد اوپه نیشَدها زیاد شد و به 108 عدد رسید و آخرین آنها در قرن 19 میلادی نوشته شده که با عنوان «اﷲ اوپه نیشَد» شناخته شده است.

پس از اوپه نیشَدها، «سوتره ها» پدید آمدند. آثار ادبی دوره بعد از وده از نظر مضمون و شکل و دیگر مشخصات ادبی با وده متفاوتند؛ اگرچه همة آثار سنسکریت با هم پیوستگی دارند، ولی ادبیات وده ای اصولاً دارای مضامین فلسفی و دینی میباشند. در حالی که آثار کلاسیک بیشتر جنبة دنیوی و رمانتیک دارند. از آثار برجسته که در این دوران به وجود آمد اشعار حماسی است که به دو دسته مشخص و مجزا می شوند: دسته اول افسانه ها (ایتی هاسه یا پورانه ها)، و دستة دوم، که بیشتر روی اشکال دنیوی و مصنوعی شعر تکیه کرده به نام اشعار (کاوْیه)مشهورند. نمایندة اصلی این دو دسته «مهابهاراته» و «رامایانه» هستند که حاوی اشعاری با ارزشند و محبوبیت بسیار کسب کرده اند. چند قطعه بزمی از آثار سنسکریت نیز قابل ذکر است: مانند مگْهه دوته (پیک اسر)ریتو سامهره (گردش فصول ).

نمایشنامه ها نیز شایان اهمیتند. احتمال می رود که نمایشنامه های سنسکریت نیز مانند نمایشنامه های یونانی در آغاز جنبة دینی داشته اند. موضوع آنها غالباً مقتبس از حماسه های قدیمی بوده است. از میان آنها 15 نمایشنامه اهمیت بیشتری دارند و همة آنها در فاصلة قرن دوم و 800 میلادی به وجود آمده اند. برجسته ترین نمایشنامه نویس هند کالیداس (تولسیداس) است و شاکونتالا اثر معروف او هم پایة عالی ترین آثار نمایشی جهان است .

دیگر از آثار سنسکریت افسانه های عامیانه است که در سراسر جهان تأثیری بسزا گذاشته، از آن جمله است: پنجه تَنْتره، ادبیات بودْهیِ چینی، هیتوپدسا. اگرچه ادبیات منثور سنسکریت غنی نیست باز برخی آثار مهم منثور، مانند: آثار داندین، بانا، وسوباندهو ارزش فراوان دارند. کادمبری اثر بانا بسیار زیباست.

[2] . ترجمة سنسکریت اوستا که امروزه در دست داریم از قرن 12 میلادی توسط دستور پارسی، نریوسنگ به عمل آمده است. یکی از آثار بی نظیر جهان، دستورزبان سنسکریت معروف به «دستور آستدهیایی» تألیف پانینی است که در حدود قرن چهارم یا پنجم قبل از میلاد می زیست . (فرهنگ معین).

[3] . اخیراً برخی محققان در دانشگاه ادیان و مذاهب در قم، کوشیده اند تا شیوه نامه ای برای آوانویسی زبان سنسکریت به فارسی تدوین کنند.

ثبت شده توسط : آقای علی موحدیان عطار

نظر شما



نمایش غیر عمومی
تصویر امنیتی :