Delicious facebook RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 94826
تعداد بازدید : 1570

اندیشه‌های هندویی

سه آموزه درهم تنیده در آیین هندو

در آیین هندو سه آموزه مهم هست که هر سه بر هم مترتبند. این آموزه ها عبارتند از ادوار چهارگانه تاریح، ادوار چهارگانه زندگی، و اهداف چهارگانه هر هندو. در این کوتاه نوشت به بررسی تطبیقی این سه آموزه می پردازیم.

چهار مرحله تاریخ، چهار مرحله زندگی و چهار هدف زندگی
در  آیین هندو

علی موحدیان عطار

در آیین هندو سه آموزه وجود دارد که هرسه از چهار بخش تشکیل می شود و هر سه به نوعی به هم مربوط است. این سه آموزه عبارتند از:

اَدوار چارگانة تاريخ

بنا به باور هندویی، جهان تاریخی دورانی دارد و مدام تکرار می گردد. هر دورة جهانى بزرگ، مهايوگه mahāyuga، مشتمل بر چهار عصر کوچک تر است:

1. كْرْته يوگه Kta Yuga، به معناى «عصر تحقق» که به آن سَتْيه يوگه Satya Yuga به معناى «عصر حقيقت» نيز می گویند. معتقدند در این عصر، مردم از معرفت شهودى و حضورى برخوردارند و حقايق عالمِ علوى را به عيان درك مى كنند؛

2. ترِتا يوگهTretā Yuga ، يا عصر سه به يك. در این عصر، يك چهارم دهرمه (قانون الاهى عالم) به غفلت سپرده می شود؛

3. دواپره دْوَه پره يوگهDvapara Yuga، يا عصر دوبه يك. در اين دوره، نيمى از دهرمه فراموش می گردد؛

4. كَلى يوگه Kali Yuga،  يا عصر تاریکی یا منازعه. در اين دوره فقط يك چهارم دهرمه باقى است، همه چيز رو به انحطاط مى رود و ارزش ها و فضيلت هاى معنوى و اخلاقى نابود مى گردد. بر طبق اين آموزه ما اكنون در كلى يوگه زندگى مى كنيم.

اما اين چهار دوره كه يك مهايوگه را تشكيل مى دهد تنها دوران عالم نيست؛ دوران های تودرتوی متعددی هست که همواره تکرار می شود و با هر بار پیدایش عالم یک انحلال نیز رخ می دهد.

نمودهر ادوار جهانی در آیین هندو

تصویر نمودار ادوار جهانی در آننی هندو.PNG

چهار مرحلة زندگی

يکي ديگر از مباني اجتماعي هندو، که ارتباط نزديکي با نظام ورنه نيز دارد، مراعات اصول آشرمه ramaśā[1] (مرحلۀ زندگي) است. قدمت اين آموزه به 500 پيش از ميلاد برمي گردد. سنّت هندو همان طور که چهار طبقۀ اجتماعي را بر شناخته و وظايف و محدوديت هاي هر کدام را بر شمرده بود، چهار مرحلۀ پي درپي در زندگي هر هندو را معرفي، و براي هر مرحله وظايف و مسئوليت هايي را معين مي کند، البته  با اين ملاحظه که اين قانون فقط اعضاي ذکور سه طبقۀ نخست (دویجه ها dvijas) را در نظر دارد، که بنا بر باور هندويي دو بار زاده مي شوند.

اين چهار مرحله با چهار دورۀ زندگي طبيعي انسان، پس از گذر از کودکي، مطابقت دارد؛ يعني دوره هاي جواني، بزرگ سالي، ميان سالي، و پيري. مراحل ياد شده، به ترتيب، عبارت اند از: برَهمه چارين برهمه چاريه brahmacarya brahmacharin  (تحصيل دانش) ، گْرْهَسْتْهه  ghastha (خانه مندي) ، وانه پرَسْتْهه vānaprastha ( عزلت در جنگل) ، سَنّياسين سنّياسه sannyāsa sannyāsin (ترک دنيا) .

   مرحلۀ برهمه چارين برهمه چاريه يا طلبگي از زماني آغاز مي شود مراسم اوپه نيه نه upanyana را براي او در سنين ميان هشت تا دوازده سالگي برگزار مي کنند. ( اين سن براي هر يک از گروه ها متفاوت است) از اين زمان تا وقتي او به سن بيست تا بيست وچهارسالگي برسد، تحت مقررات و تعليمات گورو gurū ( معلم دینی اش) قرار مي گيرد، و ملزم است در نهايت فروتني، او را اطاعت و خدمت کند.

   دومين دوره، گْرهَستْهه ghastha، طولاني ترين آشرمه است و تا ميان سالي، يعني زماني که اولين نوۀ شخص به دنيا آيد يا نخستين موهاي سپيد در صورت او ظاهر شود، به طول مي کشد. در مرحلۀ خانه مندي، فرد هندو بايد زندگي خانوادگيِ کاملاً فعّالي را ترتيب دهد، و با جديت تمام سه هدف زندگي اجتماعي را که با اين مرحله پيوند دارد دنبال کند: مراعات وظايف ديني، جمع آوري ثروت، و کسب لذت (و از جمله لذت جنسي) .

   مرحلۀ وانه پْرَستْهه vānaprastha، يا اقامت درجنگل، زماني آغاز مي شود که علايم پيش گفته در آخر دورۀ خانه مندي آشکار شود. در اين زمان او به همراه همسرش ( اگر او هم بخواهد) از خانه و خانواده کناره گرفته، در جنگلي خلوت مي گزيند تا دوره اي را به تأمل و توجه سر کند. در آنجا او بايد مانند زاهدي گوشه گير، تمام همت خويش را بر گسستن وابستگي هايي که پيش از اين داشت بگمارد.

    هندوي متدين در آخرين مرحله از زندگي يک سنّياسين sannyāsin مي شود. اين آشرمه زماني آغاز مي گردد که هندوي جنگل نشين اين آمادگي معنوي را در خود مي يابد که از جنگل خارج شده و زندگي خانه به دوشي تارک دنيا را آعاز آغاز کند. سنّياسين با ترک همۀ وابستگي هاي گذشته ( از جمله همسرش، اگر با او در جنگل بوده است) ، خانه به دوشي آواره مي شود تا هرگونه وابستگي به موقعيت ها و خواهش هاي مادي را فروگذارد. مطلوب او از اين مرحله، رسيدن به مُکْشه moka moksha ( نجات) است که موجب مي شود او از تولد مجدد و تناسخ هاي مکرر رهايي يابد. در هند ديدن مرداني با سر و موي ژوليده، که وسايل مختصري مانند يک مشربه، کشکول گدايي و يک چوب بلند باخود حمل مي کنند، امري عادي است. سادْهو ها sādhus، اين مردان مقدسِ آواره، از احترام همگان برخوردارند، زيرا به کاري توفيق يافته اند که آرزوي هر هندوي مؤمن است.

   البته، مرحلۀ چهارم عمدتاً آموزه اي آرماني است تا عملي واجب يا همه گير. اين دو مرحلۀ اخير را بيشتر قلباً مي ستايند تا در عمل مراعات کنند، مگر در ميان برخي براهمين هاbrāhmins، که قادرند در کلبه اي روستايي يا در اتاقي دِنج در خانه، گوشۀ خلوتي براي دوران پايانيِ عمر فراهم آورند.

چهار هدف زندگی

یک هندوی متدین باید در زندگی به چهار هدف زیر بیندیشد و برای رسیدن به آن تلاش کند:

1.    دهرْمه dharma یا «کسب فضیلت و ثواب،» که با عمل به وظایف طبقه ای و مراعات آیین ها و آداب مربوط به آن طبقه و آن مرحله از زندگی که سپری می کند به دست می آید؛[2]

2.    ارتْهه artha یا «کسب ثروت و رفاه» برای خود و خانواده، که این مشوقی برای تلاش و کوشش در زندگی اجتماعی تلقی می شود؛

3.     کامه kāma یا «کسب لذت» از راه زناشویی و درچارچوب قواعد و آداب طبقه ای و دینی (دهرمه) ؛

مُکشه moka یا «کسب نجات» از کرمه و چرخة زادومیر (سمْساره) از یکی از راه های سه گانه ای که سنّت هندو فراپیش سالکان می نهد. انتهای این راه، اتحاد با خدا و یا استغراق تام در حقیقت مطلق و کلی هستی (برهمن) است. سه هدف پیشین اگرچه ارزشمند تلقی می شود، و باید برای آنها هم تلاش کرد، اما بدون این هدف چهارم (نجات) ناقص است و سبب می شود انسان بارها و بارها در این دنیا زاییده شود و رنج مرگ را تحمل کند.



[1] .  در اصطلاحي ديگر، آشرمه را به مکان هايي اطلاق مي کنند که براي تعليمات ديني يا محافل و انجمن هاي مذهبي در نظر گرفته اند.

[2] . دهرمه مفهوم محوري در آيين هندو است. اين اصطلاح در کل اشاره به نظام ديني ـ کيهاني حق و عدلي دارد که بر جهان حاکم است و معتقدند در دين هندو نيز تجلي يافته است. (در اين باره رک: ويتمن، آيين هندو: 6-55)

ثبت شده توسط : آقای علی موحدیان عطار

نظر شما



نمایش غیر عمومی
تصویر امنیتی :