Delicious facebook RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 93869
تعداد بازدید : 2261

معرفی کتاب

کتاب روش شناسی دین پژوهی

کتاب «روش شناسی دین پژوهی» اثر دیگری از علی موحدیان عطار است که پس از تدریس مکرر در مقاطع کارشناسی ارشد و دکتری، هم اکنون تدوین شده و منتشر گشته است. این اثر، به بررسی روش ها، رویکردها، نگرش ها، رشته ها و ساختارها در دین پژوهی می پردازد. حچم اثر حدود ۵۰۰ صفحه بوده و به نظر می رسد بتواند جای خالی یک کتاب کمک دزسی در این زمینه را پر کند.

 (روش ها، رویکردها، نگرش ها، رشته ها و ساختارها)

برای آشنایی با این کتاب بد نیست بخش هایی از مقدمه و پیش گفتار آن را همین جا بخوانید:

مقدمه

مسایل مربوط به روش در مطالعات دین ، سبب پیدایش رشتة فرعی مستقلی در دین پژوهی شده است، که گاه آن را «روش شناسی دین پژوهی» Methodology of Religious Studies می نامند. مسایلی یادشده عمدتا در این باره است که مواد و مطالب مربوط به دین را چگونه باید نظم و نسق داد و یا رده بندی و دسته بندی کرد؟ در هر مورد چه راه و روش هایی، اعم از تحلیلی یا توصیفی یا تطبیقی (مقایسه ای) مناسب است؟ این راه و روش ها در دین پژوهی، چقدر به سطح و شاخص های عام روش شناسیِ تحقیق قابل ارتقاء است؟ و مسایل دیگری، مانند اینکه، پیش فرض های شخصی پژوهشگر دین، تا چه حد بر توجه او به مواد و مطالب، و نیز بر تحلیل او اثر می گذارد؟ آیا دین پژوهی یک علم محض و نظری، و اصلاً یک «علم» است؟ آیا دین پژوهی در سودای هدفی فراتر از فلسفه (درک عقلانی از) دین است؟ آیا دین پژوهی باید (و یا از دین پژوه انتظار می رود) از تأثیر تعهد شخصی و یا ارزش های دینی خودی دور بماند؟ این پرسش ها و بسیاری دیگر نظیر اینها، در سال های اخیر موضوع بحث های داغی بوده است. (کین و شارپ، دین پژوهی، 150)

اما، گذشته از این پرسش ها و دغدغه های روش شناسانه، دین پژوهی به مثابة واقعیتی تاریخی نیز قابل مطالعه است. به هر حال، دین پژوهان در طول تاریخ با گرایش ها و نگرش های گوناگون، و تا حدودی بر پایة اهداف متنوعی که داشته اند، روش ها، رویکردها، نگرش ها و ساختارها یا پیکره بندی هایی را به کار گرفته اند. همچنین، در نتیجة تداوم و تدارس برخی از این رویکردها و نگرش ها، رشته های دانشگاهی مربوط به آنها نیز پدید آمده است. این واقعیت، سبب شده است تا این روش ها، رویکردها، نگرش ها و رشته ها، درست یا نادرست، تحقق عینی پیدا کرده و در نتیجه، بحث در بارة تکون، تکامل و تعامل آنها، بخشی از مباحث مربوط به روش شناسی دین پژوهی را به خود اختصاص دهند.

از طرفی، خود تاریخ مطالعات دین و ادیان نیز، صرف نظر از رویکردها، نگرش ها و روش ها، محل پرسش است، پرسش هایی مانند اینکه دین پژوهی از کی و از کجا آغاز شد؟ بیشتر در کدام حوزه های جغرافیایی و فرهنگی رواج داشت؟ و آیا ـ چنان که معمولاً گزارش می دهند ـ این مطالعات عمدتاً در غرب و در دوران جدید صورت گرفته است؟ و سیر دین پژوهی جدید چگونه طی شده و به احتمال در آینده چه مسیری را طی خواهد کرد؟

به این گونه، روش شناسی دین پژوهی، شامل پنج مبحث فرعی تر می شود، که همین ها نیز (با نظمی متفاوت) فصل ها و بخش های این نوشتار را می سازد:

·      یکم، مطالعة تاریخ عمومی دین پژوهی؛

·      دوم، بررسی تاریخی رویکردها، نگرش ها، و رشته هایی که در مطالعات دین پدید آمده است؛

·      سوم، بررسی پدیدارشناسانة رویکردها، نگرش ها و روش های مطالعات دین،

·      چهارم، شناخت ساختارها، موضوعات و مسایل دین پژوهانه؛

·      پنجم، پرسش ها و دغدغه های روش شناسانه.

مبحث نخست شباهت زیادی به تاریخ اندیشه داشته و به نوعی همان کارکرد را نیز دارد. مبحث دوم در واقع مطالعه روش های دین پژوهی با رویکرد تاریخی است. این مبحث از آن رو مهم است که مطالعه زمینه های پیدایش و رفتار رویکردها و نگرش هایی که اِعمال کرده اند، نشانه هایی از ماهیت آنها را در خود دارد. این مبحث معلوم می کند که کاربستِ این رویکرد ها و نگرش ها چگونه تحقق یافته و چه به بار آورده است. مبحث سوم، که در واقع مطالعه روش های دین پژوهی با رویکرد پدیدارشناسانه است، به منظور شناخت ویژگی ها و مؤلفه ها، و کارآیی ها و ضعف های هرکدام از رویکردها، نگرش ها، و دین پژوهی و نیز امکان و نحوة به کارگیری آنها، صورت می گیرد. این مبحث، که بیشتر از دو مبحث قبلی مسمّای نامِ «روش شناسی» است، تا حدودی در حوزه «روش تحقیق» قرار می گیرد، جز آنکه در اینجا موضوع تحقیق، یعنی دین، معلوم است و برای خود اقتضائاتی دارد. و مبحث چهارم، به منظور شناخت ساختارها یا پیکره بندی هایی که در مطالعات دین اتخاذ می شود مطرح شده است، تا شاید به ما برای رسیدن به ساختاری بهینه برای مطالعه و یا معرفی ادیان کمک کند. و بالاخره، مبحث پنجم، اگرچه معمولاً راه به جایی نمی برد و گره ای را باز و مشکلی را حل نمی کند، اما ما را با مسایل و دغدغه های روش شناختی در حوزة دین پژوهی آشنا می سازد. ...

پیش گفتار

کار اصلی این کتاب، و یا آنچه در این نوشتار می تواند تحقیق یا نوآوری محسوب گردد، عبارت است از:

1.    ارائه تصوری نسبتا نو در خصوص نسبت میان رویکرد approach، نگرش attitude، روش method و ساختار structure در دین پژوهی، و دسته بندی و تفکیک ساده و منسجمی که در خصوص این رویکردها، نگرش ها و روش های دین پژوهی صورت داده است؛ که تا آنجا که می دانم چنین تفکیکی را صورت نداده اند. از این بابت، این اثر مدعی است که برای مشتاقان به داشتن درک و دریافتی منسجم از روش شناسی دین پژوهی، کمک خوبی خواهد بود. در واقع، مطالبی که گفتیم از اینجا و آنجا وام گرفته ایم نیز در شرح و بیان مصادیق هر عنوان از عناوین به بارآمده از همین دسته بنده به کار گرفته شده است.

2.    توجه به بخش مهم و مغفولی از تاریخ دین پژوهی و مطالعات دین پژوهانه. اگر سَری در کتاب ها و مقالات مربوط به روش شناسی دین پژوهی داشته باشید، می دانید که در این آثار، که عمدتا غربی است، تلاش ها و فعالیت های دین پژوهانه در حوزه های فرهنگی شرقی، اعم از اسلامی، هندی، چینی مورد غفلت یا بی توجهی قرار می گیرد. نیازی به استدلال نیست که این شیوه ناقص و غرب محور در باره تاریخ علم و دانش، موجب می شود خوانندگان گمان برند همه تلاش ها و رخدادهای دین پژوهانه از روم و یونان آغاز و به اروپا و آمریکا پایان یافته است. در حالی که در همه دروان ها، به ویژه در همان اوانی که غرب در خمودی به سر می برده، تلاش های فراوان و پیشتازانه ای در عرصه مطالعات دین و ادیان در هند، چین و جهان اسلام صورت می گرفته است. یک جنبه از تلاش نگارنده این سطور این بوده که با ارائه و نمایان کردن این بخش مغفول از تاریخ دین پژوهی و فعالیت های دین پژوهانه، بدون آنکه بخواهم نقش مهم غرب، به ویژه در چهار سده اخیر را در این خصوص انکار کنم، به این حقیقت توجه دهم که همه علم و دانش در غرب خلاصه نمی شود. البته این را هم باید اعتراف و اذعان کنم که در بیان نقش جهان غیر غربی در تاریخ دین پژوهی، به هیچ وجه تلاشی همسنگ با آنچه آنان در بیان نقش غرب در این باره کرده اند، صورت نداده ام، و هنوز تا کاری درخور صورت گیرد، راه درازی در پیش داریم. اما، شاید همین تلاش کمک کند تا پیله ذهنیت غرب مدار حاکم بر این حوزه، شکافی بردارد.

3.    ارائه حجم زیادی از اطلاعات و داده ها در باره رویکردها، نگرش ها و روش های دین پژوهی، همراه با بیان مصادیق و نام های اشخاص و کتاب ها و منابع مربوط، که هرکدام می تواند سرنخی برای تحقیقات بعدی خوانندگان باشد. و البته این امتیاز نیز شمردنی است که هرچه در اینجا ارائه می شود، با وجود آنکه ممکن است در منابع اصلی خود به مقاصد دیگری طرح شده باشد، بر محور آشکار کردن ماهیت و ویژگی های رویکردها، نگرش ها و روش های دین پژوهی بوده، و از همه به درستی در برآوردن این نتیجه استفاده شده است.

4.    ارائه تحلیل هایی هرچند کوتاه از رویکردها، نگرش ها و روش های دین پژوهی در جهت معلوم ساختن ماهیت و جوهره آنها، و سپس فهرست کردن ویژگی های هرکدام در پایان هر مقال؛ تا به این وسیله شاید خواننده بتواند تصویری ماندگار و روشن از آنها دراختیار داشته باشد، و حتی بتواند در باره درستی و دقت این فهرست ها یا آن ماهیت شناسی ها به بحث بنشیند. در غیر این صورت، بعید به نظر می رسید حتی با وجود شرح و بسط وافی در هر مورد، و ارائه شواهد و مصادیق کافی از رویکردها و نگرش ها و روش ها، چنین تمایز روشن و آشکار، و در عین حال قابل بحثی، میان آنها صورت پذیرد.

این حقیقت را نیز باید در باره این کتاب بی پرده اذعان کنم که این کتاب در بخشی از حجم خود یک اثر تألیفی بیش نیست و حتی پاره ای از مطالب آن نقل مستقیم و عینی از نوشته های دیگران است، که البته با ذکر منبع مورد استفاده قرار داده ام. البته آنچه به این صورت از آثار دیگران وام گرفته ام، آن مواردی بوده که اگرچه برای دریافت و تصوری عینی از رویکردها و نگرش ها و روش های دین پژوهی، لازم بوده، اما بالاصاله مقصود این نوشتار نبوده، و یا تحقیق در آن موارد از حوصله و مجال و تخصص مؤلف بیرون بوده است. عذر نگارنده در این خصوص نیز چیزی نیست جز گستره وسیع و تنوع فراوان رویکردها و رشته ها و نگرش هایی که در این کتاب به معرفی نشسته ایم، و بی بهره بودن نویسنده از دانش و بضاعت کافی برای تحقیق و قلم زدن در همه این زمینه ها؛ که شاید چندان هم غیر موجه نباشد. ...

این کتاب را از سایت http://pub.miu.ac.ir خریداری کنید. در ضمن جهت خريد پيامکي کافيست کد محصول،نام و نام خانوادگي،آدرس و کدپستي خود را به شماره 30002551378393 ارسال نمائيد.

ثبت شده توسط : آقای علی موحدیان عطار

نظر شما



نمایش غیر عمومی
تصویر امنیتی :