Delicious facebook RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 225571
تعداد بازدید : 1567

راه برخورد با بدخوابی و پریشان‌خوابی و نیز خواب‌های آزاردهنده

در باره پریشان خوابی

کوتاه نوشته ای که پیش رو دارید، یادداشتی است در باره خواب های پریشان و خواب بد دیدند و نیز بد خوابیدن. در این نوشته به این موضوع از دو منظر تجربی و دینی توجه شده است.

خواب پریشان

علی موحدیان عطار

خواب به لحاظ کمیت و کیفیت ممکن است دستخوش آسیب و ناهنجاری شود. از نظر کمیت یک فرد طبیعی شش تا هشت ساعت نیاز به خواب دارد و کمتر از آن یعنی فرد کم خواب است و بیشتر از نه ساعت، فرد پرخواب است و معمولا خود این کمیت یعنی کم شدن خواب باعث بروز مشکلاتی برای انسان می شود، مشکلاتی مانند اختلالات اضطرابی، عدم تمرکز حواس، تحریک پذیری، کاهش آستانه تحمل و ... . بیشترْ خوابیدن فرد نیز، باعث بی انگیزگی و شروع برخی از اختلالات از قبیل افسردگی خواهد شد. پس کمیت خواب و زمان خودش بسیار مهم است.

از نظر کیفی نیز یک خواب باکیفیت، خوابی است که ما پس از بیدار شدن لذت ببریم و احساس کوبیدگی و خستگی نکنیم. چنانچه بعد از بیدار شدن از خواب احساس کنیم نمی توانیم بستر را راحت ترک کنیم و سخت از جای خود بلند شویم، این بدان معناست که این خواب، کیفیت لازم را نداشته است.

خواب دیدن نیز بخشی از خواب ماست که می تواند بهنجار یا نابهنجار باشد. خواب ها معمولا تجلی اتفاقات روزمره، دغدغه های فکری، ناراحتی ها، نگرانی های هیجانی و عاطفی ماست. اگر چنانچه فرد، خواب هایی با یک محتوا و به طور مکرر می بیند نشان می دهد که یک مساله، یک اختلال یا یک موضوع دارد فکر او را آزار می دهد. مثلا فردی که دایم خواب می بیند دارد از دست کسی فرار می کند، به نظر می آید که زمینه اضطراب را در خودآگاه خوددارد و در ناخودآگاه خودش را به این فرم نشان می دهد. یا کسی که در خواب تشییع جنازه، عزاداری یا اتفاق بدی را می بیند، ممکن است نشان از آن باشد که فرد بار هیجانی و یا خلق منفی را در حالت خودآگاه دارد. گاهی اوقات ما خواب هایی که می بینیم به این شکل نیستند، یعنی یک موضوع و یک محتوا به طور مکرر دیده نمی شود، بلکه موضوعات پراکنده و تکه تکه است. بعضی خواب ها به گونه ای است که ما ماجرایی را در یک جا می بینیم و در ادامه ماجرای دیگری را جای دیگر تجربه می کنیم. در واقع، این نوع خواب ها می تواند نشاندهنده اشتغال ذهنی، درگیری و حجم کار زیاد، اضطراب و استرس بالا و نداشتن مدیریت و برنامه ریزی و شاید برآمده از ریزبینی و وسواس در جزئیات کارها باشد که به نظر می آید با حل این مسائل این مشکلات اصلاح می شود.

باید بدانیم که خواب تجلی افکار و اتفاقات روزانه و گذشته فرد است، بنابراین در صورتی که مایل باشیم خواب خوب و راحتی داشته و روز خود را پرانرژی، شاداب و باشور و نشاط آغاز کنیم، باید در شیوه زندگی خود نیز تغییرات اساسی و ریشه ای ایجاد کنیم؛ زیرا نگرش درست انسان به زندگی و برخورد عاقلانه و منطقی با حوادث و اتفاقات، نقش مهمی در ایجاد افکار درست و مثبت دارد. برای مثال، نظم و برنامه در کارها ـ البته اگر به حد وسواس نرسد ـ عامل مؤثری در سامان ذهنی و در نتیجه در خواب آرام و راحت دارد. یک روش عملی دیگر، اصلاح خودگویی ها یا همان گفت و گوهای درونی که در طول روز مدام آنها را به خود می گوییم، است. این کار می تواند در حل مشکل پریشان خوابی موثر باشد. ما شاید در مواجهه با مشکلات وقتی تحت فشار و استرس قرار می گیریم زیاد از جملاتی نظیر «من چقدر بیچاره و بدبختم»، «من چقدر بدشانسم» و ... استفاده می کنیم، این خودگویی ها بار منفی داشته و بر ناخودآگاه ما اثر منفی میگذارد. بنابراین، برای حل این مشکل باید برای خودمان عبارات مثبت بسازیم و روزها با خودمان تکرار کنیم تا این جملات وارد ناخودآگاه ما شوند. این روش بر اساس استفاده از قانون تلقین است. اینها شیوه هایی اند که با آنها می توان ناخودآگاه را برنامه ریزی کرد.

اما برخی توصیه ها و نکات عملی دیگر نیز هست که رعایت آنها برای حل این مشکل می تواند مفید باشد؛ از جمله اینکه:

ü      در جایی که می خوابید تلویزیون، تلفن سیار، مبایل و دیگر وسایلی که با امواج رادیویی و الکترونیکی کار می کنند، وجود نداشته باشد. این کار تاثیر محسوسی در برطرف شدن بخشی از مشکلات خواب دارد.

ü    اگر نیم ساعت طول کشید اما خوابتان نبرد بلند شوید و به کار دیگری مشغول شوید، بی جهت در رختخواب نمانید.

ü    قبل از خواب، یک چیز آرامش بخش مانند یک لیوان شیر یا دوغ، یک لیوان چای سفید یا دم نوش گل گاوزبان بخورید.

ü      قبل از خواب، دو سه صفحه کتاب بخوانید.

ü    کسانی که موقع خواب افکار منفی به سراغشان می آید، می توانند به صدای آرام رادیو گوش کنند، اینطوری مغز کمی درگیر شده و از مسائل حاشیه ای فارغ می شود.

ü      در جایی که با هوای آزاد ارتباط دارد، بخوابید. یعنی کاری کنید که یک جریان از هوای آزاد به محیطی که در آن می خوابید، راه یابد.

ü    و بلاخره اینکه با یک روش تلقینی، افکار گوناگون را از ذهن خود دور کنید؛ برای مثال یک دریای آرام و آبی رنگ را تصور کنید که امواج آن به آرامی از جایی می آید و برمی گردد و همه افکار را باخود دور می کند یا می برد. اگر بتوانید این کار را برای چند دقیقه ادامه دهید، آرامشی لذتبخش را تجربه خواهید کرد و به خواب خواهید رفت. این خواب می تواند به دور از هر رویای پریشانی باشد.[1]


اما در منابع دینی ما نیز آموزه ها و دستوراتی یافت می شود که از جهت دیگر می تواند به ما کمک کند و استفاده از آنها برای کسانی که آنها را باور دارند،  بسیار مفید خواهد بود.

از جمله آموزه های روشنگری که در روایات برای خواب ها کرده اند، این تقسیم بندی سه گانه است که رسول گرامى اسلام(صلی الله علیه وآله) نقل شده است: خواب و رؤيا سه گونه است. گاهى بشارتى از ناحيه خداوند است، گاه وسيله غم و اندوه از سوى شيطان و گاه مسائلى است كه انسان در فكر خود مى پروراند و آن را در خواب مى بيند.»[2]

همین سخن را با قدری اضافات این گونه نیز نقل کرده اند: «در آخرالزمان رویاهای مومنان کمتر غیر صادق خواهد بود و از میان شما آن کسی رویایش صادق تر است که سخنش صادق تر باشد. و رویا بر سه قسم است: بشارتی از خدا؛ رویایی که ناشی از آن چیزهایی است که نفس انسان به او می گوید؛ و رویاهایی که کار شیطان برای محزون کردن انسان است. پس هنگامی که کسی از شما چیز ناخوشایندی در خواب دید، آن را برای کسی نگوید و برخیزد و نماز بخواند ...» [3]چنان که می بینیم، در این روایت، راهکاری عملی برای برخورد با کابوس ها و خواب های بد نیز ارائه شده است.

راه کارهای عملی دیگری نیز در منابع دینی برای خوابد بد و یا پریشان وجود دارد. برای نمونه، از امام صادق(علیه السلام) دستوری برای مشکل خواب های پریشان و یا خواب بد رسیده است به این بیان که فرمودند:

«هرگاه کسی خوابی ناخوشایند دید [و از خواب بیدار شد] از آن پهلو که خوابده بود به پهلوی دیگر شود و [این آیه را] بخواند: «إِنَّمَا النَّجْوَى مِنَ الشَّیْطَانِ لِیَحْزُنَ الَّذِینَ آمَنُوا وَلَیْسَ بِضَارِّهِمْ شَیْئًا إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ وَعَلَى اللَّهِ فَلْیَتَوَکَّلِ الْمُۆْمِنُونَ» جز این نیست که نجوا صرفاً از [القائات] شیطان است تا کسانى را که ایمان آورده‏ اند دلتنگ گرداند ولى هیچ آسیبى به آنها نمی ‏رساند جز آنکه خدا اذن دهد. ( آیه 10 سوره مجادله) پس در آن هنگام، بگویید پناه می برم به آنچه فرشتگان مقرب الهی و پیامبران مرسل شایسته خدا پناه برده اند، از شر خوابی که دیده ام و از شر شیطان رجیم».[4]

همچنین موارد زیر، که برخی در روایات توصیه شده و برخی به تجربه به دست آمده است، برای افراد متدین می تواند مفید باشد:

ü      در طول روز با وضو و طهارت بودن،

ü      نمازها را در اول وقت خواندن،

ü      به قدر توان و حال و حوصله با قرآن و دعا مأنوس شدن،

ü      صدقه دادن (هر چند اندك باشد اما به صورت مكرر)، بخصوص در صبح و شب،

ü      پرهيز از مجالس گناه و معاشرت با افراد گناه كار و بی ايمان،

ü      پرهیز از زیاد دیدن فیلم، بخصوص فیلم ها دلهره آور،

ü      مطالعه كتب مفيد به ويژه كتب معنوی و دینی،

ü      با وضو و طهارت به خواب رفتن،

ü      در جای پاک و بدون آلودگی خوابیدن،

ü      در حالت جنابت نخوابیدن،

ü      در رختخواب سفید خوابیدن و پرهیز از خوابیدن در رختخواب رنگی، به خصوص زردرنگ)،

       لااقل در آغاز خواب رو به قبله و به پهلوی راست خوابیدن، به طوری که دست راست زیر گونه قرار گیرد،

       با یاد خدا خوابیدن،

  خواندن اذکاری که برای هنگام خوابیدن وارد شده است (مانند آیه الکرسی، سه بار سوره توحید، سوره ناس و فلق، تسبیحات اربعه، صلوات بر پیامبر و آل و همه پیامبران و ملایک، آیه ۱۱۰ از سوره کهف، تسبیحات حضرت زهراء و ...)



[1] . با استفاده از مطلبی در سلامت نیوز، با ویرایش و برخی تغییرات و اضافات.

[2] . «الرُّؤْيَا ثَلَاثَةٌ رُؤْيَا بُشْرَى مِنَ اللَّهِ وَ رُؤْيَا تَحْزِينٍ مِنَ الشَّيْطَانِ وَ رُؤْيَا يُحَدِّثُ بِهَا الْإِنْسَانُ نَفْسَهُ فَيَرَاهَا فِي النَّوْم‏» (عوالی اللئالی، ۱، ۷۹ و ميزان الحكمه، ج 4، ص 16، انتشارات مكتبه الاسلامى با کمی تفاوت)

[3] . «إِذَا كَانَ آخِرُ الزَّمَانِ لَمْ يَكَدْ رُؤْيَا الْمُؤْمِنِ يَكْذِبُ وَ أَصْدَقُهُمْ رُؤْيَا أَصْدَقُهُمْ حَدِيثاً وَ الرُّؤْيَا ثَلَاثَةٌ رُؤْيَا بُشْرَى مِنَ اللَّهِ وَ رُؤْيَا مِمَّا يُحَدِّثُ بِهِ الرَّجُلُ نَفْسَهُ وَ رُؤْيَا مِنْ تَحْزِينِ الشَّيْطَانِ فَإِذَا رَأَى أَحَدُكُمْ مَا يَكْرَهُ فَلَا يُحَدِّثْ بِهِ وَ لْيَقُمْ وَ لْيُصَلِّ ...» (مجلسی، بحار الانوار، ۵۸، ۱۸۱)

[4] . «إِذَا رَأَى الرَّجُلُ مَا يَكْرَهُ فِي مَنَامِهِ فَلْيَتَحَوَّلْ عَنْ شِقِّهِ الَّذِي كَانَ عَلَيْهِ نَائِماً وَ لْيَقُلْ إِنَّمَا النَّجْوى‏ مِنَ الشَّيْطانِ لِيَحْزُنَ الَّذِينَ آمَنُوا وَ لَيْسَ بِضارِّهِمْ شَيْئاً إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ ثُمَّ لْيَقُلْ عُذْتُ بِمَا عَاذَتْ بِهِ مَلَائِكَةُ اللَّهِ الْمُقَرَّبُونَ وَ أَنْبِيَاؤُهُ الْمُرْسَلُونَ وَ عِبَادُهُ الصَّالِحُونَ مِنْ شَرِّ مَا رَأَيْتُ وَ مِنْ شَرِّ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ.» (کلینی، کافی، جلد 8، ص 142)

ثبت شده توسط : آقای علی موحدیان عطار

نظر شما



نمایش غیر عمومی
تصویر امنیتی :