Delicious facebook RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 16319
تعداد بازدید : 2787

سه مفهوم نجات‌شناختی در اسلام

ایمان، یقین و احسان

شناخت هرچه دقیق تر مفاهیم دینی به ما کمک می کند تا برداشت درست تری از تعالیم مبتنی بر این مفاهیم داشته باشیم. سه مفهوم ایمان، یقین و احسان در آیات و روایات کاربرد مهمی دارد. این سه مفهوم در کنار مفهوم اسلام به چهار مرحله یا چهار ساحت نجات شناختی در نظام معرفتی اسلام دلالت می نماید. در این کوتاه نوشت، تنها به یک نکته در باره جوهره سه مفهوم بالا می پردازیم.

ایمان، یقین و احسان

علی موحدیان عطار

بر اساس برخی روایات، مولفه جوهری ایمان عبارت از اعتماد کردن است، در حالی که مولفه جوهری یقین و احسان «شهود» است. این نکته با توجه به دو روایت زیر روشن می شود.

در روایت نخست نسبت میان ایمان و یقین بیان شده است:

ابن بابويه، قال: حدثنا علي بن الحسين، قال: حدثنا محمد بن الحسين الكوفي، قال: حدثنا محمد بن محمود، قال: حدثنا أحمد بن عبد الله الهذلي، قال: حدثنا أبو حفص الأعمش ، عن عنبسة بن الأزهر، عن يحيى بن عقيل، عن يحيى بن النعمان، قال: كنت عند الحسين (عليه السلام)، إذ دخل عليه رجل من العرب متلثما أسمر شديد السمرة، فسلم فرد الحسين (عليه السلام)، فقال: يا ابن رسول الله، مسألة؟ فقال: «هات». فقال: كم بين الإيمان و اليقين؟ قال: «أربع أصابع»، قال: كيف؟ قال: «الإيمان ما سمعناه، و اليقين ما رأيناه، و بين السمع و البصر أربع أصابع» (البرهان في تفسير القرآن، ‏1، 611) در این روایت امام حسین (علیه السلام) در پاسخ مردی که از تفاوت ایمان و یقین می پرسید، با بیان تمثیلِ شنیدن و دیدن که تفاوت آنها چهار انگشت فاصله میان گوش و چشم است، ایمان را به شنیدن خبر (یعنی آگاهی غیر مستقیم) و یقین را به دیدن آن (یعنی آگاهی مستقیم و بی واسطه) تفسیر فرمود. به این گونه، ایمان اعتماد به یک منبع آگاهی است، و یقین شهود و مواجهه مستقیم با موضوع آگاهی.

اما در روایت دیگری که در تفسیر کنز الدقایق نقل شده است، بیانی هست که از آن معلوم می شود میان ایمان و احسان نیز همین نسبت برقرار است:

قيل: فإذا ارتفع عن درجة الايمان، كان عارفا مشاهدا. و لهذا فرق جبرئيل بين درجة الايمان و ما فوقه عند سؤاله النبي- صلى اللّه عليه و آله- حيث قال: يا محمد! أخبرني ما الايمان و ما فوقه؟ قال- عليه السلام:- الايمان أن تؤمن باللّه و الملائكة و الكتب و النبيين و تؤمن بالقدر كله. ثم قال: يا محمد! أخبرني ما الإحسان؟ قال: أن تعبد اللّه كأنك تراه. فان لم تكن تراه، فانه يراك.» (تفسير كنز الدقائق و بحر الغرائب، ‏1، 117) در این روایت نیز ایمان را اعتماد به خدا و ملائکه و کتب و انبیا دانسته اند، که در همه این موارد نوعی غیبت و عدم حضور وجود دارد، در حالی که احسان را به شهود و رؤیت نزدیک کرده اند.

 

 

ثبت شده توسط :

نظر شما



نمایش غیر عمومی
تصویر امنیتی :