Delicious facebook RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 232976
تعداد مشاهدات : 374

آیین هندو

زیارت در آیین هندو

نوشتاری که می خوانید مقاله کوتاهی است در باره زیارت در آیین هندو. آیین هندو از جمله ادیان بزرگ دنیاست که زیارت در آن بسیار پردامنه و پررونق است. این مقاله پیش تر در مجله تخصصی هفت آسمان به چاپ رسیده است.

زيارت در آيين هندو

على موحديان عطار

زيارت، مانند معبد، از مهم ترين و بارزترين مؤلفه هاى دين هندو است. حتى اگر نتوان گفت هندوها بيش از ساير مردم به زيارت مى روند، اما ترديدى نيست كه اين نحوه عبادت، آيين هندو را در زمره اديانى قرار داده كه زيارت در آنها رواج و توسعه زيادى دارد. حتى اگر با قدرى احتياط سخن بگوييم، همه ساله بيش از 12 ميليون هندوى متدين به شوق زيارتِ حدود 150 زيارتگاهِ شناخته شده در هند بار سفر مى بندند. اين سفرها گاه مسافتى بالغ بر 3000 كيلومتر را شامل مى شود.

بنابه مهابهارته، سفر زيارتى، يا همان تيرتهه ياترا، در گذشته بيشتر مجاهده اى بود براى كسب و انباشتن ثواب، كه به ويژه كسانى كه توان اهداى قربانى هاى پرهزينه را نداشتند آن را بر خود هموار مى كردند. اما هم اكنون اين واژه معناى عامى پيدا كرده است، به طورى كه شامل ديدارهايى نيز مى شود كه شايد بيشتر آميزه اى از سير و سياحت و تفريح و زيارت است.

شايد به سبب ماهيتِ تلفيقى، جذب كننده و همگون سازنده آيين هندو، و نيز تكثر و گوناگونى سنّت هاى خداباور در اين آيين، زيارت هندويى از بساطت اوليه درآمده و نظام پيچيده اى پيدا كرده است، در حالى كه در متون پورانهاى، زيارت اغلب وسيله اى براى انباشتن ثواب، كه الزامى هم نبوده تلقى شده است. اين روزها با توسعه شبكه حمل و نقل در هند، زيارت در ميان هندوها رواج و وسعت بيشترى يافته است، و گويا اين روند ادامه داشته باشد.

بذر زيارت در آيين هندو در مناسك پيش آريايى نهاده شده است كه در آن شواهدى بر وجود آيين غسل در آب هاى مقدس مى توان يافت. اما اشاره آشكار به تيرتهه ياتْرا در متون وده اى آشكار گشته است. در وهله بعد، در مهابهارته سخن از اعمال نهادينه شده اى رانده اند كه در آن زمان ها ترتيب مى دادند و تا حد زيادى با معناى لغوى تيرتهه (گذرگاهِ آب، گدار و پاياب) ياترا (سير و سفر) مطابقت دارد. مهابهارته خط سير يك سفر زيارتى بزرگ را در هند ترسيم كرده است كه در كل حركتى در جهت عقربه هاى ساعت دارد، يعنى از پوشْكَره

زيارتگاه هاى هندويى به چند نوع اند. چنان كه از پورانه ها بر مى آيد، به لحاظ منشأتقدس چهارگونه زيارتگاه وجود دارد:

1) دَيْوَه: مربوط به خدايى از خدايان;

2) آسوره: مربوط به يكى از موجودات اهريمنى (ديوان);

3) آرْشه:مربوط به مردان مقدس و فرزانه;

4) مَنوشه:مربوط به انسان.

برخى از منابع  ديگر زيارتگاه ها را به لحاظ وابستگى يا عدم وابستگى، به صورت زير دسته بندى كرده اند.

1) زيارتگاه هاى فرقه اى (متعلق به فرقه يا مذهبى خاص)،

2) زيارتگاه هاى غيرفرقه اى; كه اين دسته دوم خودْ به دو نوع است:

2ـ1) زيارتگاه هاى منطقه اى (كه شايد به سبب اهميت كمتر، فقط مردم همان منطقه به آن سفر مى كنند)،

2ـ2) زيارتگاه هاى مربوط به كل هند.

همچنين،زيارتگاه ها را به لحاظ عملى كه در آن صورت مى دهند (يا ويژگى محل)، به دو دسته  تقسيم كرده اند:

1) جَلَه تيرتْهه ها،يا مكان هاى زيارتى مربوط به آب، مثل رودخانه هاى مقدس;

2) مَنْديره تيرتهه ها يا زيارتگاه هايى كه بر محور معبدى بزرگ و مهم شكل گرفته است.

در جَلَه تيرتهه ها مراسم غسل در آبِ مقدس، و نيز مراسمى براى نياكان، رايج ترين اعمال است، در حالى كه، در مَنْديره تيرتهه ها زائران عموماً در طلب برقرارى رابطه اى ملكوتى با خداى مورد نظر خود و حاجت خواستن يا عنايت و فيض اويند.

اگر ملاك دسته بندى را ويژگى محل بدانيم، در برخى متون دينى (گروده پورانه) گونه ديگرى از زيارتگاه ها را نيز بايد بر اين دو افزوده اند; 3) زيارتگاه هاى غيرآبى و غيرمعبدى، كْشِتْره ها،[

هندوها اكنون زيارت را براى مقاصد مختلفى به عهده مى گيرند: كسب ثواب، طلب رستگارى و به دست آوردن استحقاقِ شرايط بهتر در زندگانى بعدى، طلب بخشودگى گناهان، عبادت، شهود خدا يا دريافت جذبه اى از او (دَرْشَنه)، خشنود كردن نياكان، راضى ساختن خدايى خشمگين، شفا يافتن از بيمارى، رهايى از بدبختى، تأمين رفاه و يا كسب بركت و رونق.يا حتى غلْط زدن.

منبعى وجود ندارد كه بتواند از نگاهى برون دينى، مهم ترين زيارتگاه هاى هندو را، با وجود كثرت آنها و تنوعى كه در عقايد هندويى درباره آنها سراغ داريم فهرست كند. از ديد هر فرقه و نحله اى دسته اى خاص از زيارتگاه ها مهم ترين اند. با وجود اين مى توان با قاطعيت 4 مكان اصلى را نام برد كه زائران در مسير 'زيارت بزرگ `هندويى به آنها گذر مى كنند. چهاردهامَس،يا چهار آستانه قدسى، عنوانى براى اين مكان هاست:

1) بَدْريناتدر كوه هاى هيماليا;

2) پورى در ساحل شرقى;

3) رامِشْوَرَمدر منتهى اليه جنوب هند;

4) دواركا

علاوه بر اين، چهار مكان مقدس هست كه هر چند سال يك بار در آنها اجتماع بزرگى از هندوها شكل مى گيرد. كومب مِلا،

علاوه بر دْهامهها و كومْب ملاها، هفت مكان مقدس ديگر نيز هست كه از زيارتگاه هاى سرتاسرى هند در شمار است: سپته پورى ها.

هفت رودخانه مقدس نيز كه موضوع زيارت هندويى قرار مى گيرد عبارت است از: گَنگ، يَمونا، گُداوَرى،

اماكن زيارتى بزرگ و سرتاسرىِ هند، بيشتر به نام شيوه است و كمتر به نام ويشنو، برهما و خدا بانوان; فقط زيارتگاه پوشكره را مى توان نام برد كه در آن برهما خداى اصلى است. اما در زيارتگاه هاى منطقه اى و محلى، چه بسا خدابانويى خداى اصلى شناخته مى شود; مثل زيارتگاه كالى

از ديد هندوان، هر مكان زيارتى ويژگى هايى دارد و بركات مخصوصى را به زائران اش ارزانى مى كند، براى مثال زيارتگاه هاى منطقه اى هست كه به داد نابينايان مى رسد، يا مخصوص بى فرزندان است، و يا حتى برخى زيارتگاه ها به امور جزئى ترى مثل شفاى عارضه هاى پوستى شهرت دارد. با همان بنارس، در ساحل رود گنگ در ايالت اوتّرپْرادِش مجاور گردند. اين مكان را مأواى شيوه، خداى بارورى و انهدام، مى دانند.

معمولا مكان هاى زيارتى را خوب سازمان داده اند. در هر زيارتگاه راهنمايان و دينيارانى هستند كه زائران را تحويل مى گيرند و به همراه خود به اماكن و مراسم مى برند. معمولا دفترچه هاى راهنمايى هست كه خصوصيات هر محل و معابد آن را شرح مى دهد، جزئيات اساطيرىِ خاص آن جا را بيان مى كند، فضيلت هاى آنها را تعريف مى كند، و فايده هايى را كه از هر جا عايد مى شود بر مى شمرد.

به اين گونه، زيارت براى هندوها، همه خواصِ دينى و معنوى مورد انتظار از اين مؤلفه مهم دينى را در بر دارد. تقريباً همه آثار و بركاتى را كه مسيحيان و مسلمانان از زيارت مى طلبند، هندوها نيز در نظر دارند. اما علاوه بر آن، و شايد بيشتر از ساير اديان، هندوها به وسيله زيارت به بُعد ديريابى از آيين هندو راه مى برند كه مشكل مى توان آن را با چيز ديگرى تبيين كرد. در آيينى مثل آيين هندو، با آن همه تنوع و تكثر، خودآگاهى هندويى، يا آگاهى به آنچه يك نفر به وسيله آن خود را در چارچوب اين آيين حس مى كند، امرى است ديرفهم و پيچيده. اما در اجتماعات بزرگِ هندويى، بهويژه كومْب مِلاها، چنين مايه وحدت و هم بستگى اى به خوبى ادراك مى شود.

ثبت شده توسط : آقای علی موحدیان عطار

نظر شما



نمایش غیر عمومی
تصویر امنیتی :